Abbas Bazargan - psyedu- دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
بنیان‌گذار آمار آموزش عالی ایران و پیشگام تحقیقات آموزشی
۱) زندگی و تحصیلات
دکتر بازرگان در سال ۱۳۲۱ در کرمان به دنیا آمد. مسیر تحصیلی او نشان می‌دهد که از همان ابتدا ذهنی تحلیلی و ساختارمند داشته است:
- لیسانس ریاضی – دانشگاه تهران (۱۳۴۳)
- فوق‌لیسانس آمار ریاضی– دانشگاه تهران (۱۳۴۵)
- فوق‌لیسانس آمار ریاضی / برنامه‌ریزی آموزشی – دانشگاه تهران (۱۳۴۵)
- دانشنامه آمارشناسی – مؤسسه آمار هندوستان
- دانشنامه عالی برنامه‌ریزی آموزشی – IIEP پاریس (۱۳۵۰)
- دکترای تحقیقات آموزشی – دانشگاه شیکاگو و پیتسبورگ (۱۳۵۳)
این ترکیب کم‌نظیر از ریاضیات، آمار، برنامه‌ریزی آموزشی و تحقیقات، او را به یکی از مؤثرترین متخصصان آموزش عالی ایران تبدیل کرد.
مسئولیت‌ها و نقش‌های ملی
دکتر بازرگان در دهه‌های مختلف، در مهم‌ترین نهادهای آموزشی و پژوهشی کشور نقش‌آفرینی کرده است:
- برگزیده "نشان عالی دانش" دانشگاه تهران در سال 1402
- موسس و اولین دبیر انجمن پژوهشهای آموزشی ایران
- مشاور فنی ارشد در سازمان بین‌المللی کار، یونسکو و UNDP
- مشاور ارشد سازمان جهانی کار (ILO)
- مشاور تحقیقاتی وزیر آموزش و پرورش (۱۳۷۶–۱۳۸۰)
- دبیر شورای گسترش آموزش عالی (۱۳۵۸)
- سرپرست مرکز سیاست علمی وزارت علوم (۱۳۶۰–۱۳۶۳)
- مدیرکل دفتر نظارت و ارزیابی دانشگاه تهران (۱۳۷۲)
- نماینده دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی در هیأت ممیزه دانشگاه تهران
- نماینده دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی در شورای انتشارات دانشگاه تهران
- رئیس دانشگاه مهر البرز 1393-1395
- معاون دانشگاه (نوآور) بوعلی سینا- همدان 1355-1357
- استاد نمونه کشوری آموزش عالی سال تحصیلی 1387-1388
- استاد پیشکسوت آموزشی برگزیده، هفتمین جشنواره آموزش دانشگاه تهران، اردیبهشت ماه 1399
- پژوهشگر پیشکسوت نمونه برگزیده، بیست و نهمین جشنواره پژوهش و فناوری دانشگاه تهران آذر ماه 1399
- معاون موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی 1371
- بنیان گذار و رئیس مرکز ارزیابی کیفیت دانشگاه تهران1388-1392
- عضو شورای نظارت، ارزشیابی و تضمین کیفیت آموزش عالی، تحقیقات و فناوری (وزارت عتف) 1395
- مولف برگزیده بهترین کتاب سال دانشگاهی (برای تالیف کتاب ارزشیابی آموزشی 1380)
- مولف برگزیده و دریافت نشان دهخدا در چهارمین دوره کتاب سال اعضای هیات علمی دانشگاههای سراسر کشور(برای تالیف ، باهمکار ،کتاب نظارت و ارزشیبابی در آموزش عالی) 1397
- عضو کمیته کارشناسی مسایل آموزش عالی-وازرت فرهنگ و آموزشئ عالی،1376
- عضو هیات مدیره موسسه ارزرشیابی آموزش مهندسی ایران 1396
- عضو شورای مرکزی ارزیابی درونی- وزارت عتف، 1383
- عضو شورای برنامه ریزی دانشگاه تهران، 1374
- بنیان گذار و اولین رئیس کرسی یونسکو در آموزش و یادگیری الکترونیکی(مهر البرز)، 1395
- رئیس کرسی یونسکو در مدیریت، برنامه ریزی و تضمین کیفیت در آموزش عالی(موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی)، 1388
- عضو کمیته کارشناسی ستاد تحصیلات تکمیلی – وزارت فرهنگ و آموزش عالی، 1374.
- عضو شورای علمی سومین جشنواره بین المللی فارابی و رئیس گروه علمی " علوم تربیتی، روانشناسی، علوم رفتاری و تربیت بدنی"، 1388
- عضو شورای ارزشیابی مدارک تحصیلی خارجی، وزارت فرهنگ و آموزش عالی، 1364و 1384
- عضو وابسته هیات علمی دانشکده کارآفرینی- دانشگاه تهران، 1388
- عضو و مدیر تیم دیده بان جهانی کارآفرینی ایران(GEM-Iran Team Leader)
- عضو شورای تحقیقات آموزش و پرورش – وزارت آموزش و پرورش، 1376
- عضو کمیسیون روانشناسی، علوم تربیتی، حقوق، علوم سیاسی و اجتماعی- شورای پژوهشهای علمی کشور 1373
- عضو هیات ممیزه مرکزی علوم انسانی و هنر(وزارت علوم تحقیقات و فناوری) 1394
- مشاور شبکه کیفیت آموزش عالی در آسیا و اقیانوسیه(APQN)
- عضو انجمن بین‌المللی آمار (ISI)
- عضو انجمن تحقیقات آموزشی آمریکا (AERA)
- عضو انجمن ارزیابی آمریکا (AEA)
این گستره فعالیت‌ها نشان می‌دهد که او نه‌تنها یک پژوهشگر، بلکه سیاست‌گذار کلیدی آموزش عالی ایران بوده است.
3) نقش تاریخی: بنیان‌گذار آمار آموزش عالی ایران
در مراسم نکوداشت او (۸ اردیبهشت ۱۳۸۸)، از دکتر بازرگان به‌عنوان:
«بنیان‌گذار آمار آموزش عالی ایران»
یاد شد.
او نخستین کسی بود که نظام اطلاعات آماری آموزش عالی را طراحی، پایه‌گذاری و تثبیت کرد؛ نظامی که امروز یکی از ابزارهای اصلی برنامه‌ریزی در وزارت علوم است.
4) فعالیت‌های آموزشی و دانشگاهی
دکتر بازرگان از ۱۳۵۳ پس از بازگشت از آمریکا، وارد دانشگاه تهران شد و:
- رشته فوق‌لیسانس اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی را پایه‌گذاری کرد.
- در دانشگاههای تهران، شهید بهشتی، تربیت مدرس، بوعلی سینا و علامه طباطبایی تدریس کرد.
- دروس تخصصی او شامل:
- روش‌های تحقیق پیشرفته
- روش‌های آماری در علوم رفتاری
- روش‌های تحقیق در تحصیلات تکمیلی
او یکی از معماران اصلی آموزش پژوهش‌محور در ایران است.
5) آثار و تألیفات
دکتر بازرگان بیش از ۲۰ کتاب تخصصی تألیف کرده است. برخی از مهم‌ترین حوزه‌های کاری او:
- اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی
- برنامه‌ریزی آموزشی
- آمار آموزش عالی
- روش‌های تحقیق در علوم تربیتی
او یکی از نخستین کسانی بود که آمار، برنامه‌ریزی و تحقیقات آموزشی را به‌صورت یک منظومه علمی در ایران مطرح کرد.
6) تقدیرها و نکوداشت‌ها
در مراسم رسمی وزارت علوم (۱۳۸۸)، به پاس ۴۰ سال تلاش علمی مداوم، از او تقدیر شد.
در این مراسم، لوح‌های قدردانی از سوی:
- وزیر علوم
- معاون آموزشی
- دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
- سازمان سنجش
- دفتر نظارت و ارزیابی
- دانشکده کارآفرینی
به او اهدا شد.
این سطح از تقدیر، نشان‌دهنده اثرگذاری بی‌بدیل او در نظام آموزش عالی ایران است.
7) جمع‌بندی: چرا دکتر بازرگان مهم است؟
اگر بخواهیم نقش او را در یک جمله خلاصه کنیم:
دکتر عباس بازرگان، «معمار نظام آمار آموزش عالی ایران» و یکی از بنیان‌گذاران تحقیقات آموزشی و ارزشیابی علمی در کشور است.
او سه میراث بزرگ بر جای گذاشت:
- نظام اطلاعات آماری آموزش عالی
- توسعه رشته‌های اندازه‌گیری، ارزشیابی و تحقیقات آموزشی
- تربیت نسل‌های متعدد پژوهشگران و برنامه‌ریزان آموزشی