Dr. Gholamhossein Shokouhi - psyedu- دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
پدر علم تعلیم و تربیت ایران – استاد دانشگاه تهران – نخستین وزیر آموزش و پرورش پس از انقلاب ۱۳۵۷
مشخصات فردی
- نام: غلامحسین شکوهی
- تولد: ۴ تیر ۱۳۰۵، خوسف (بیرجند)
- درگذشت: ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۵
- ملیت: ایرانی
- شهرت: استاد علوم تربیتی، سیاست‌گذار آموزشی، نخستین وزیر آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران
زندگی و تحصیلات
غلامحسین شکوهی در سال ۱۳۰۵ در شهر خوسف از توابع بیرجند متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در مدرسهٔ شوکتیه و سپس در دانشسرای مقدماتی بیرجند گذراند و در سال ۱۳۲۳ با رتبهٔ ممتاز فارغ‌التحصیل شد. پس از اخذ دیپلم کامل ادبی در سال ۱۳۲۷، وارد دانشسرای عالی تهران شد و در سال ۱۳۳۵ با رتبهٔ اول در رشتهٔ ادبیات فارسی فارغ‌التحصیل گردید.
وی به‌عنوان شاگرد اول، با بورس دولتی برای ادامهٔ تحصیل به سوئیس اعزام شد و در سال ۱۳۴۱ موفق به اخذ دکترای تعلیم و تربیت از دانشگاه ژنو شد. استادان برجسته‌ای چون ژان پیاژه و دوتران از جمله استادان او در این دوره بودند.
خاطرات کودکی و شکل‌گیری علایق علمی
شکوهی دوران کودکی خود را در محیطی مذهبی و فرهنگی گذراند. مادرش اجازهٔ بازی با کودکان را به او نمی‌داد و هر روز او را به زیارت مقبرهٔ مولانا محمد حسام قهستانی می‌برد. حضور در این فضا و آشنایی با درویشی به نام «یاهو» علاقهٔ او به ادبیات و عرفان را تقویت کرد؛ به‌گونه‌ای که پایان‌نامهٔ کارشناسی خود را دربارهٔ ابن حسام نوشت.
او از همان کودکی به مدرسه و فضای آموزشی دلبستگی داشت و پس از پایان کلاس چهارم دبستان نیز مرتباً به مدرسه بازمی‌گشت و در کلاس‌ها می‌نشست. این علاقه بعدها مسیر حرفه‌ای او را شکل داد.
شرایط اجتماعی و خانوادگی
خانوادهٔ شکوهی از طبقهٔ متوسط جامعه بودند. پدرش، علی‌اکبر، به کار خیاطی، قنادی و کشاورزی اشتغال داشت و با وجود تلاش فراوان، تأمین هزینه‌های خانواده دشوار بود. زندگی در منطقه‌ای محروم، او را با استعدادهای نهفتهٔ کودکان روستایی آشنا کرد و همین تجربه بعدها در شکل‌گیری دیدگاه‌های تربیتی او نقش مهمی داشت.
تحصیلات رسمی و مسیر حرفه‌ای
- ۱۳۱۱: ورود به دبستان چهار علامه (بعدها خیام و سپس ابن حسام)
- ۱۳۲۳: اخذ دیپلم از دانشسرای مقدماتی بیرجند
- ۱۳۳۵: لیسانس ادبیات فارسی از دانشسرای عالی تهران
- ۱۳۴۱: دکترای تعلیم و تربیت از دانشگاه ژنو
- ۱۳۴۵: انتقال به دانشگاه تهران به‌عنوان استادیار
- ۱۳۵۶: ریاست دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی
- ۱۳۵۷: انتصاب به‌عنوان اولین وزیر آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران
- ۱۳۶۵: فرصت مطالعاتی در ژنو و همکاری با دفتر بین‌المللی تعلیم و تربیت یونسکو
- ۱۳۷۲: بازگشت به بیرجند و ادامهٔ تدریس در دانشگاه بیرجند
- ۱۳۷۹: بازنشستگی با رتبهٔ ۲۶ استادی
خاطرات تحصیل و تجربه‌های آموزشی
شکوهی در ۱۲سالگی برای ادامهٔ تحصیل به بیرجند رفت و برای نخستین بار روشنایی برق را دید. او از همان نوجوانی زندگی مستقل را تجربه کرد. در دوران تدریس در خوسف، استعدادهای درخشانی را کشف کرد؛ از جمله دانش‌آموزی به نام غلامحسین حقداد که بعدها فرزندانش به مدارج عالی علمی رسیدند.
فعالیت‌های آموزشی و دانشگاهی
شکوهی از ۱۱سالگی به‌طور غیررسمی به تدریس پرداخت. پس از اخذ دکتری، در تهران به‌صورت رایگان درس‌هایی چون «روش‌ها» و «راهنمایی شغلی» را تدریس می‌کرد. او در دانشگاه‌های تهران، بیرجند، تربیت معلم ورامین و فردوسی مشهد به تدریس پرداخت و سال‌ها مدیریت گروه و ریاست دانشکدهٔ علوم تربیتی دانشگاه تهران را بر عهده داشت.
آرا و گرایش‌های تربیتی
- تأکید بر تدریس عملی در ریاضیات و سایر دروس
- باور به تفاوت‌های فردی کودکان
- اعتقاد به اینکه کودک محور نظام تعلیم و تربیت است
- نقد روش‌های سنتی تدریس و تأکید بر تفکر، پرسشگری و مشارکت فعال دانش‌آموز
- الهام‌گرفته از روش‌های پیاژه در یادگیری
آثار علمی
تألیفات
- روش آموختن حساب و هندسه
- مبانی و اصول آموزش و پرورش (۴۵ بار تجدید چاپ)
- تعلیم و تربیت و مراحل آن (۲۰ بار تجدید چاپ)
- روانشناسی سال سوم آموزش متوسطه
ترجمه‌ها
- تعلیم و تربیت (امانوئل کانت)
- مربیان بزرگ (ژان شانو)
مقالات
- بیش از ۶۰ مقالهٔ علمی داخلی
- دو مقاله در مجلات معتبر بین‌المللی
جوایز و افتخارات
- چهرهٔ ماندگار تعلیم و تربیت (صدا و سیما – ۱۳۸۵)
- تجلیل دانشگاه بیرجند (۱۳۸۶)
- بزرگداشت دانشکدهٔ روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران (۱۳۸۵)
سال‌های پایانی زندگی
در سال ۱۳۸۰ همسرش بر اثر سکتهٔ قلبی درگذشت و این واقعه تأثیر عمیقی بر او گذاشت. پس از آن دچار افسردگی شد و فعالیت‌های پژوهشی‌اش کاهش یافت. در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۵ در سن ۹۰سالگی درگذشت.