Dr. Abbas Horri - psyedu- دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
تولد و سال‌های آغازین
مرحوم دکتر عباس حری در ۱۵ اسفند ۱۳۱۵ در خانواده‌ای روحانی در شهر مشهد به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در همان شهر گذراند و پس از پایان سه سال نخست دبیرستان، وارد دانشسرای مقدماتی شد. پس از اتمام دورهٔ دوسالهٔ دانشسرا، در سال ۱۳۳۵ به حرفهٔ معلمی پیوست و نخستین مأموریت آموزشی خود را در یکی از روستاهای شهرستان کاشمر آغاز کرد. وی پس از دو سال خدمت در روستای ریوش، به شهر کاشمر منتقل شد و هفت سال دیگر نیز در آنجا به تدریس پرداخت.
در این دوران، مدرک «دیپلم کامل» را به‌صورت آزاد اخذ کرد و هم‌زمان به فراگیری زبان انگلیسی پرداخت؛ زبانی که در آن زمان تازه در نظام آموزشی ایران رواج یافته بود.
تحصیلات دانشگاهی
دکتر حری در سال ۱۳۴۵ در آزمون ورودی دانشگاه مشهد شرکت کرد و در رشتهٔ تاریخ رتبهٔ اول و در رشتهٔ زبان و ادبیات انگلیسی رتبهٔ پنجم را کسب نمود. با توجه به علاقهٔ شخصی، رشتهٔ زبان و ادبیات انگلیسی را برگزید و در سال ۱۳۴۹ موفق به اخذ لیسانس شد.
پس از فراغت از تحصیل، به تهران منتقل شد و در آزمون ورودی فوق‌لیسانس کتابداری دانشگاه تهران پذیرفته شد. وی در سال ۱۳۵۲ مدرک کارشناسی ارشد خود را دریافت کرد و یک سال بعد از وزارت آموزش و پرورش به دانشگاه تهران منتقل شد و به‌عنوان مربی در گروه کتابداری مشغول به تدریس گردید.
در همان سال، از سوی دانشگاه برای دورهٔ یک‌سالهٔ مطالعاتی به ایالات متحده اعزام شد و در دانشگاه کیس وسترن رزرو برای دورهٔ دکتری نام‌نویسی کرد. او طی چهارده ماه تمام واحدهای دکتری را با موفقیت گذراند و طبق مقررات به ایران بازگشت. در سال ۱۳۵۸ برای تکمیل رسالهٔ دکتری دوباره به آمریکا رفت و سرانجام در سال ۱۳۶۰ با مدرک دکتری کتابداری و اطلاع‌رسانی به کشور بازگشت.
خانواده و پیشینهٔ فرهنگی
مادر دکتر حری اهل تهران و پدرش از خاندان روحانی مشهد بود. نسب پدری او به شیخ حرّ عاملی، صاحب کتاب وسائل‌الشیعه، می‌رسید. خانواده از نظر اقتصادی در سطح متوسط قرار داشتند. پدر وی شخصیتی مورد اعتماد مردم محل بود و در حل اختلافات خانوادگی و اجتماعی نقش مؤثری داشت. او در سال ۱۳۴۲ بر اثر سرطان کبد درگذشت و چند سال بعد مادر نیز به او پیوست.
دوران کودکی
کودکی دکتر حری در فضایی مذهبی و خانوادگی سپری شد. در شش‌سالگی وارد مدرسه‌ای نیمه‌دینی شد که دروس دینی در آن اهمیت ویژه‌ای داشت. او خاطراتی از حضور سربازان روس در مشهد در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم به یاد داشت.
در سال ششم ابتدایی، مدرسهٔ جدید او در ساختمانی قرار داشت که پیش‌تر کارخانهٔ کبریت‌سازی بود و همین موضوع برای دانش‌آموزان سرگرمی‌هایی ایجاد می‌کرد.
از همان دوران، با کتاب‌های پدرش آشنا شد؛ از جمله مجمع‌البحرین که شیوهٔ یافتن لغات آن را از پدر فرا گرفت. کتابی خطی دربارهٔ بهشت و جهنم نیز در ذهن او ماندگار شد و بارها آن را برای دیگران با صدای بلند می‌خواند.
شرایط اجتماعی و سبک زندگی
او پنجمین فرزند خانواده بود و دوران کودکی‌اش با پیامدهای جنگ و اشغال همراه بود. نان جو، چای با کشمش، وصله‌کردن لباس‌ها، و استفاده از خاک و گل به‌جای مواد شوینده بخشی از زندگی روزمرهٔ مردم آن زمان بود. با وجود دشواری‌ها، این شرایط برای او و بسیاری از مردم عادی تلقی می‌شد.
تحصیلات رسمی و مسیر حرفه‌ای
پس از پایان دورهٔ دانشسرا، به روستایی دورافتاده اعزام شد و فعالیت معلمی را آغاز کرد. سپس دیپلم کامل و زبان انگلیسی را تکمیل کرد و وارد دانشگاه مشهد شد. پس از اخذ لیسانس، در تهران دورهٔ فوق‌لیسانس کتابداری را گذراند و سپس برای دورهٔ دکتری به آمریکا اعزام شد. پس از بازگشت، فعالیت علمی خود را در دانشگاه تهران ادامه داد.
خاطرات دوران تحصیل
دبیرستان شاهرضا با مدیری سخت‌گیر اما محبوب اداره می‌شد. خاطراتی از تنبیه‌های انضباطی، نمایش‌های مدرسه، و سفر علمی به خطهٔ شمال از دوران دانشسرا در ذهن او باقی مانده است.
دوران لیسانس در دانشگاه مشهد با فضای سیاسی پرالتهاب، مطالعهٔ آثار کلاسیک غربی، و خواندن نهج‌البلاغه و صحیفهٔ سجادیه همراه بود.
در دورهٔ دکتری، اقامت در آمریکا فرصت ارزشمندی برای مطالعهٔ گسترده در کتابخانه‌های دانشگاهی فراهم کرد.
فعالیت‌های علمی و فرهنگی
از دوران دانشسرا به نوشتن علاقه‌مند شد و روزنامهٔ دیواری منتشر می‌کرد. در دورهٔ لیسانس، مقالاتی در روزنامهٔ خراسان منتشر کرد. در دورهٔ فوق‌لیسانس، علاوه بر تدریس در دبیرستان‌های تهران، با کتابخانهٔ دانشکدهٔ ادبیات و مرکز آموزش کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان همکاری داشت.
استادان و مربیان
از میان استادان دوران تحصیل، نام‌هایی چون:
- دکتر احمدعلی رجایی
- دکتر غلامحسین یوسفی
- دکتر متینی
- دکتر مختاری
- مرحوم محمدتقی دانش‌پژوه
- فرشته انوار
- نوش‌آفرین انصاری
- پوری سلطانی
- زهرا شادمان
- علی سینایی
و در دورهٔ دکتری:
- دکتر جسن شرا
- دکتر کنراد راسکی
- دکتر ویلیام گافمن
بیش از دیگران بر او تأثیر گذاشتند.
هم‌دوره‌ای‌ها و همکاران
از هم‌دوره‌ای‌های او می‌توان به حسن امینی، حسین نجومیان، محمدرضا شجریان، ناهید بنی‌اقبال، اسدالله آزاد، ناصر انصاری، بهاءالدین خرمشاهی، کامران فانی، نورالله مرادی، علی میرزایی، عبدالحسین آذرنگ و… اشاره کرد.
زندگی خانوادگی
دکتر حری در سال ۱۳۴۲ ازدواج کرد و صاحب دو فرزند پسر شد که هر دو از دانشگاه تهران در رشته‌های پزشکی و دندان‌پزشکی فارغ‌التحصیل شدند. خانوادهٔ او در طول زندگی با دشواری‌های فراوان روبه‌رو شد اما با صبر و بردباری آن‌ها را پشت سر گذاشت.
مسئولیت‌ها و سمت‌ها
فهرست سمت‌های او بسیار گسترده است و شامل ده‌ها مسئولیت علمی، پژوهشی، مدیریتی و فرهنگی در دانشگاه تهران، وزارت علوم، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، کانون پرورش فکری، یونسکو، اصفا، ايفلا، و دیگر نهادهای ملی و بین‌المللی است.
فعالیت‌های آموزشی
او در دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس، الزهرا، شیراز، اهواز، مشهد و واحدهای مختلف دانشگاه آزاد به تدریس پرداخت و بیش از ۱۵۰ پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد و دکتری را هدایت کرد.
نقش‌آفرینی در تأسیس مراکز علمی
از جمله مراکزی که دکتر حری در بنیان‌گذاری آن‌ها نقش داشت:
- بنیاد دایرةالمعارف اسلامی
- واحد اطلاعات دفتر پژوهش‌های فرهنگی
- مجلهٔ اطلاع‌شناسی
- دایرةالمعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی
- بانک مطالعات ایران‌شناسی
- کمیتهٔ واژه‌گزینی کتابداری و اطلاع‌رسانی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی
فعالیت‌های علمی روزمره
او در داوری مقالات، کتاب سال، طرح‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌ها، جلسات علمی دانشگاهی و وزارتخانه‌ای، و فعالیت‌های پژوهشی و قلمی مشارکت فعال داشت.
شاگردان
در طول بیش از ۳۳ سال فعالیت دانشگاهی، شاگردان بسیاری تربیت کرد که هر یک در حوزهٔ تخصصی خود به موفقیت‌های چشمگیر دست یافته‌اند؛ از جمله:
کاظم حافظیان، ابراهیم عمرانی، محمدحسن خوشنویس، فرخ امیرفریار، محمدحسن رجبی، نرگس نشاط، زهير حياتی، رحمت‌الله فتاحی، هاجر ستوده، کیوان کوشا و دیگران.