Reza Zamani - psyedu- دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
دکتر رضا زمانی (۲۵ اردیبهشت ۱۳۱۷ – ۱ اردیبهشت ۱۴۰۲)
از برجسته‌ترین روان‌شناسان معاصر ایران و از چهره‌های اثرگذار در توسعهٔ آموزش، پژوهش و نهادهای حرفهای روانشناسی در کشور بود. او دانشیار بازنشستهٔ دانشگاه تهران، رئیس پیشین انجمن روانشناسی ایران، و از چهره‌های کلیدی در بنیان‌گذاری و تثبیت سازمان‌ها و ساختارهای علمی این حوزه به شمار می‌رفت. در سند آمده است که وی در سال ۲۰۱۹ از سوی انجمن روانشناسی آمریکا به‌عنوان «روان‌شناس برجستهٔ بین‌المللی» انتخاب شد؛ افتخاری که برای نخستین‌بار نصیب یک پژوهشگر ایرانی شد.
۲. تحصیلات و مسیر علمی
بر اساس سند، دکتر زمانی تحصیلات خود را چنین طی کرد:
- کارشناسی در رشته‌های اقتصاد، علوم سیاسی و حقوق، دانشگاه تهران (۱۳۴۰)
- کارشناسی ارشد روانشناسی، دانشگاه تهران (۱۳۴۴)
- دکتری روانشناسی بالینی با گرایش فرعی یادگیری، دانشگاه مینه‌سوتا (۱۹۷۴)
او پس از بازگشت به ایران، از سال ۱۳۵۳ به عضویت هیئت علمی دانشگاه تهران درآمد و تا سال ۱۳۸۵ در این دانشگاه به تدریس، پژوهش و مدیریت علمی پرداخت.
۳. مسئولیت‌های دانشگاهی و مدیریتی
دکتر زمانی در طول چهار دهه فعالیت علمی، مسئولیت‌های مهمی بر عهده داشت. برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
- سرپرست مؤسسه روانشناسی دانشگاه تهران (۱۳۵۸–۱۳۶۳)
- معاون پژوهشی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی (دو دوره)
- رئیس دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران (۱۳۸۲–۱۳۸۵)
- سرپرست پژوهشکده علوم شناختی (۱۳۸۶–۱۳۸۹)
- عضو هیأت ممیزه دانشگاه تهران
- عضو کمیته ملی آموزش عالی وابسته به کمیسیون ملی یونسکو
- عضو و سپس رئیس گروه واژه‌گزینی روانشناسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
در سند آمده است که دورهٔ ریاست او بر دانشکده، با «دموکراسی، شفافیت و برابری در برخورداری از حقوق» شناخته می‌شد و او «فرصت کافی برای شنیدن حرفهای همۀ دانشجویان، کارمندان و استادان صرف می‌کرد».
۴. نقش در توسعهٔ نهادهای روانشناسی ایران
سند بارگذاری‌شده نشان می‌دهد که دکتر زمانی نقشی بنیادین در تجدید حیات انجمن روانشناسی ایران پس از انقلاب داشته است. در متن آمده است:
«در تاسیس مجدد انجمن، بیشترین کارهای اداری و حقوقی… توسط شخص خود استاد انجام شد و ایشان برای اعتلای روانشناسی کشور، حضور در صف‌های طولانی و موارد مشابه آن را به‌جان خریدند.»
او همچنین در شکل‌گیری سازمان نظام روانشناسی و مشاوره نقشی تعیین‌کننده داشت و در چهار دوره ریاست هیأت مدیره انجمن روانشناسی ایران، سهم مهمی در ارتقای جایگاه علمی و حرفهای روانشناسی ایفا کرد.
۵. فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی
دکتر زمانی در حوزه‌های یادگیری، شرطی‌سازی، روانشناسی بالینی، روان‌سنجی و روانشناسی سلامت آثار متعددی منتشر کرد. از جمله:
۵.۱. کتاب‌ها
- اصول شرطی‌سازی و یادگیری (۱۳۸۷)
- واژه‌نامه تطبیقی روانشناسی، روان‌پزشکی و علوم تربیتی
- ترجمهٔ دو فصل از زمینهٔ روانشناسی هیلگارد
- مجموعهٔ چهارجلدی روان‌درمانی بیماران افسرده (به همراه همکاران، ۲۰۲۰)
۵.۲. مقالات علمی
او ده‌ها مقاله در حوزه‌های مختلف منتشر کرد؛ از جمله:
- «پیگردی در حافظه کوتاه‌مدت؛ اثر تکرار و جایگاه در فهرست بر زمان واکنش»
- «تفاوت ادراک بینایی در زن و مرد»
- «تأثیر حالات خلقی بر سرعت پردازش ذهنی»
- «رابطه سبک‌های اسناد با رخدادهای استرس‌زا و سلامت عمومی»
در سند آمده است که او در ترجمه و بومی‌سازی ابزارهای روان‌سنجی نیز نقش مهمی داشت، از جمله در «ترجمه و تطبیق فرم فارسی MMPI-2».
۶. شیوهٔ مدیریت و منش حرفهای
در سند، ویژگی‌های شخصیتی و حرفهای دکتر زمانی با عباراتی بسیار روشن توصیف شده است. برای نمونه:
«در تصمیم‌گیری‌ها، نظر خودشان را شفاف مطرح می‌کردند ولی به‌هیچ وجه، سعی در اِعمال نظر خود نداشتند.»
و نیز:
«دکتر زمانی دموکراسی را نه در حرف، بلکه در عمل عینیت می‌بخشید.»
این توصیفات نشان می‌دهد که او علاوه بر جایگاه علمی، به‌عنوان الگویی اخلاقی و مدیریتی شناخته می‌شد.
۷. فعالیت‌های نهادی و اجتماعی
دکتر زمانی تا واپسین روزهای حیات خود درگیر فعالیت‌های حرفهای بود. سند اشاره می‌کند که:
«هر روز با فکر و اقدام جدیدی از طرف ایشان برای ارتقای رشته مواجه بودیم.»
او نسبت به وضعیت سازمان نظام روانشناسی حساس بود و در برابر آسیب‌های حرفهای واکنش نشان می‌داد. همچنین از نخستین حامیان ایجاد آزمایشگاه روانشناسی تطبیقی در دانشگاه تهران بود.
۸. افتخارات
- انتخاب به‌عنوان روان‌شناس برجستهٔ بین‌المللی از سوی APA (۲۰۱۹)
- دریافت نشان دانش‌آموختهٔ برجستهٔ دانشگاه مینه‌سوتا
- انتخاب انجمن روانشناسی ایران به‌عنوان «انجمن برتر علوم انسانی» در دورهٔ ریاست او
۹. درگذشت